Feiten en meningen niet vermengen
[02/04/2005]
Dit artikel van Boris Dittrich is eerder verschenen in Trouw
Hoe kan de pers de samenleving een betere dienst bewijzen?
'Vroeger hadden we de pijnbank, tegenwoordig de pers'. Blijkens deze uitspraak van Oscar Wilde liep het eind 19de eeuw al niet zo lekker tussen de pers en de samenleving. Dat is nog steeds zo. Het zal er wel mee te maken hebben dat iedereen het moeilijk vindt kritiek te aanvaarden. Dat geldt voor politici, maar ook voor de beroepsgroep van journalisten.
De media spelen een cruciale rol in onze democratie. Goede onderzoeksjournalistiek helpt de samenleving verder. Misstanden worden aan de kaak gesteld. Denk aan de Zembla-documentaire over de bouwfraude, die de politiek wakker schudde. Ik zie graag meer onderzoeksjournalisten.
De overheid moet hen het werk niet onmogelijk maken. Te vaak probeert de overheid documenten geheim te houden, uit angst voor kritiek. Angst is een slechte raadgever. D66 wil dat de Wet Openbaarheid Bestuur minder krampachtig wordt toegepast. Meer transparantie maakt de overheid uiteindelijk sterker.
Nederland kent een grote persvrijheid. Gelukkig maar. Toch betekent vrijheid niet dat de journalist maar lukraak mag publiceren. Het is vrijheid met verantwoordelijkheid.
Die verantwoordelijkheden liggen vast in beroepsregels en in internationale afspraken. Zo moeten journalisten de waarheid eerbiedigen, mogen zij alleen informatie publiceren waarvan zij de oorsprong kennen, mogen ze geen essentiele informatie schrappen en is het uit den boze om teksten of documenten te verdraaien, en moeten zij hoor en wederhoor toepassen.
En zij moeten elke gepubliceerde informatie rechtzetten, als blijkt dat die onjuist was. Dat laatste gebeurt te weinig. In Belgie is de pers ruimhartiger met het toestaan van rectificaties.
'De' pers bestaat niet. De ene krant doet het beter dan de andere, net zoals de ene journalist betere afwegingen maakt dan de andere. Toch vind ik dat de pers kritisch naar zichzelf moet kijken of zij de basisregels altijd goed in acht neemt. Mijn waarneming is dat in nogal wat bijdragen de feiten en de opvattingen van de journalist door elkaar lopen.
Wat zou het fijn zijn om als lezer van de krant duidelijk te kunnen zien wat de feiten zijn en apart daarvan wat de mening van de journalist is. Aan een dergelijke heldere afbakening bestaat grote behoefte. Zo wordt het de lezer mogelijk gemaakt zijn eigen conclusies te trekken.
Journalisten reageren vaak geergerd, wanneer zij kritiek krijgen. Dan klinken dooddoeners als : 'de boodschapper heeft het weer gedaan', of 'de pot verwijt de ketel'.
De pers kan de samenleving een goede dienst bewijzen als zij haar eigen pavlovreacties inslikt en via bijvoorbeeld de Raad voor Journalistiek serieus aan kwaliteitsverbetering en -bewaking gaat doen. In een gezonde democratie moet de overheid de beroepsgroep van journalisten het vertrouwen geven dat ze zelf hun eigen kwaliteit gaan verbeteren. Hooguit kunnen initiatieven van de journalisten door de overheid ondersteund worden.
Toch vind ik dat de journalistiek wel wat creatiever mag zijn bij het werken aan de eigen kwaliteitsverbetering. Gebrek aan interne kracht en vernieuwing is misschien wel de grootste bedreiging voor het maatschappelijke fundament voor de persvrijheid.
:: terug
