Wensen D66 botsen met beleid CDA/VVD

[04/14/2003]

 

'Onderwijs, kenniseconomie, ecologie en democratie moeten daadwerkelijk en ingrijpend worden verbeterd. Alleen dan zou D66 steun kunnen verlenen aan een kabinet, in welke samenstelling dan ook.' Dit zei fractievoorzitter Boris Dittrich tijdens het debat over de mislukte informatiepoging van CDA en PvdA.
Dittrich hekelde de opstelling van CDA en PvdA in de afgelopen elf weken. Hij sprak over een bizarre en beschamende vertoning. 'De formatie is verworden tot een amateuristisch toneelstuk achter de schuifdeuren.' Dittrich stelde voor dat de leider van de grootste partij, of een andere prominent uit CDA kring een proeve van een regeerakkoord schrijft. Daarin moet staan hoe de problemen in het land opgelost moeten worden en hoe dit financieel waargemaakt kan worden. Daarbij moet ook gelet worden op de economische en sociale gevolgen. Deze proeve zou in de eerste plaats aan de PvdA moeten worden voorgelegd.

Na 2,5 maand onderhandelen is de kabinetsformatie van CDA en PvdA mislukt. Mensen die de moeite hebben genomen om in januari en in maart naar de stembus te gaan, moeten zich bekocht voelen. De kiezers hebben CDA en PvdA bijna even groot gemaakt. Zij hadden mogen verwachten dat de leiders van die partijen zich verantwoordelijk zouden opstellen en zorgvuldig en betrouwbaar zouden onderhandelen. Dat is een illusie gebleken.
Hoe een kabinetsformatie verworden is tot een amateuristisch toneelstuk achter de schuifdeuren. Misschien nog wel pijnlijker dan het mislukken van de formatie, is dat ná de breuk het moddergooien en spindocteren in de media tussen CDA en PvdA is losgebarsten. De politiek als geheel wordt hierdoor te kijk gezet. Ik geloof niet dat het vertrouwen van mensen in het oplossend vermogen van de politiek toe zal nemen.

Waar is het misgegaan'
Allereerst nodigt het democratisch bestel uit tot onbegrijpelijke taferelen.
Bij ons brengt de kiezer maar één stem uit. Daarmee stelt hij de Tweede Kamer samen. Na de verkiezingen moet hij maar afwachten wie het voortouw neemt bij het samenstellen van de regeermacht. Er kan uiteindelijk een verrassende regering uitrollen. De kiezer heeft na het uitbrengen van zijn stem, geen enkele invloed meer.
Dit systeem is vermolmd.
D66 wil het anders. Veel beter is het om de kiezer twee stemmen te geven. Hij kiest rechtstreeks de macht, de minister-president en brengt daarnaast ook een stem uit op de controleur van die macht, de Tweede Kamer. Door dit systeem kunnen de fracties in de Tweede Kamer zich onafhankelijker en dualistischer opstellen. Dat komt de slagkracht van de politiek ten goede.
Als we het systeem niet veranderen, zullen we altijd blijven zitten met een structurele onduidelijkheid. De formatieperiode is de Bermuda-driehoek van ons staatrecht.

Ook deze formatie kenmerkte zich weer door geslotenheid en geheimzinnigheid. Bizar en beschamend. Het stuklopen ervan is bizar en beschamend. De informateurs laten weten dat de partijen dicht bij overeenstemming waren. Zij wilden beide partijen een voorstel voorleggen dat minder desastreuze effecten had voor de groei, de werkgelegenheid en de inflatie. De PvdA wilde daar verder over praten. Maar dan komt het CDA plotseling met een nieuw lijstje dat de PvdA en de informateurs verraste.
Een Shock and awe-methode die niet alleen in Bagdad, maar ook op het Binnenhof zijn effekt heeft gehad.

Definitief geen CDA/PvdA'
Zullen CDA en PvdA nog over de persoonlijke verwijten over en weer heen kunnen stappen en een kabinet formeren' Dat is de kernvraag die in dit debat moet worden beantwoord. Gebrek aan chemie' Aan politiek leiders mag je de eis stellen dat zij zich zakelijk opstellen en de problemen van het land willen oplossen. Een kabinet hoeft geen vriendenclub te zijn. Na 11 weken onderhandelen concluderen dat er geen chemie is, is een zwaktebod. Het is trouwens een ongrijpbaar argument. Pas in het weekend, toen de verwijten over en weer vlogen, werd het ons duidelijk dat een combinatie CDA/PvdA wel erg onwaarschijnlijk is geworden.

Maar waar heeft het nou precies aan gelegen' Die vraag is moeilijk te beantwoorden. Ik vind dat de Kamer de beschikking moet kunnen krijgen over de doorberekeningen van het CPB en over de lijstjes die CDA en PvdA hebben opgesteld. Zo kunnen we daadwerkelijk zien waarom deze formatie mislukt is. De informateurs weigeren die te geven. Aan de collega's Bos en Balkenende : wilt u de Kamer de stukken wel ter beschikking stellen' Openheid, transparantie waren tot voor kort sleutelwoorden. Aan de informateurs stel ik de vraag :
Ligt het mislukken van deze formatie in hoofdzaak aan slechte persoonlijke verstandhoudingen' Zo ja, denkt u dat met andere onderhandelaars voor CDA en PvdA wel zaken valt te doen'

Een nieuwe regering wel nodig'
Moet er eigenlijk wel een nieuwe regering komen' De zon schijnt buiten, de winkels zijn open, de schoolexamens worden op tijd afgenomen en met Pasen gaan veel mensen met vakantie. Kortom, bewijst de politiek niet dat zij overbodig is en dat de ambtenaren het land wel draaiende houden'
Tegen dat soort gemakkelijke gedachten verzet ik me. Wel degelijk is het van belang dat er knopen worden doorgehakt.
- In Europa is Nederland zijn positie aan het verliezen. De Nederlandse regering moet vooraan staan om initiatieven te nemen.
- Het begrotingsbeeld ziet er slecht uit. 2003 mag geen verloren jaar worden.
- Elke dag raken meer mensen hun baan kwijt. De jeugdwerkloosheid neemt toe.
- Economisch gaat het Nederland niet goed. Er moeten stevige impulsen gegeven worden, anders raken we verder achterop in Nederland.
-De kwaliteit van het onderwijs holt achteruit. Extra investeren is noodzakelijk.
- Het mes moet hoognodig in de verstikkende regeldichtheid en logge overheidsbureaucratie.

Hoe nu verder'
Dit debat is nodig om duidelijkheid te krijgen over het definitieve einde (of niet) van de meest voor de hand liggende coalitie CDA-PvdA. De breuk kwam donderdag, maar de dagen erna waren geen breuk meer van een amputatie. Een zeldzaam vertoon van politieke kinderachtigheid: hij treiterde, nee hij; hij vertraagde, nee hij: hij belde tussendoor, ja, ik belde maar alleen met mijn chauffeur, enz. enz.

D66 weigert zich er nu (al) bij neer te leggen dat de 2 grootste partijen van ons land zo met het landsbelang omgaan. Het is daarom nodig dat de politieke leider van het CDA (of een andere prominent) zelf directe verantwoordelijkheid neemt en een proeve van een financieel-sociaal-economische visie op tafel legt, en die voorhoudt aan andere partijen, in de eerste plaats aan de PvdA.
Het gaat niet aan om nu al direct te springen naar nieuwe coalitiemogelijkheden die allemaal bezwaarlijk zijn. Met de LPF erbij 'restauratie van een mislukking-, met CU/SGP of met D66 erbij. Het mag iedereen duidelijk zijn dat D66 niet naar regeringsverantwoordelijkheid hengelt. Daarvoor is geen enkele reden. In ieder geval is één ding zeker: er moet een kabinet komen dat wezenlijk wil ingrijpen in de knelpunten van overheid en samenleving.

Als PvdA en CDA dat niet voor elkaar kunnen krijgen; zijn anderen aan zet.
Voor D66 geldt dat wij alleen aan welk kabinet dan ook steun kunnen verlenen, als kenniseconomie en ecologie en democratie daadwerkelijk en ingrijpend worden verbeterd. Benieuwd wie zich aangesproken voelt.

:: terug